Het optreden tegen jeugdgroepen, huiselijk geweld of femicide vraagt om een aanpak die niet stopt bij één domein. Gemeenten die de verbinding tussen zorg en veiligheid goed organiseren, verlagen overlast en vergroten bestaanszekerheid. Veel lokale overheden vragen zich af: hoe breng je zorg en veiligheid samen tot één aanpak? Terwijl de druk op capaciteit juist toeneemt en casuïstiek versnippert? Adviseurs van Haute Equipe weten welke bouwstenen effectief zijn voor een domeinoverstijgende samenwerking.
Zorg en veiligheid is één verhaal
Zorg en veiligheid gaan over dezelfde inwoners. Vaak gaat het om multiproblematiek: schulden, verslaving, onbegrepen gedrag, huiselijk geweld of dakloosheid. Dat vraagt om zowel het bieden van hulp als om het stellen van grenzen. Steeds vaker is zorg en veiligheid een prioriteit op de veiligheidsagenda, zoals ook bij de gemeente Zwolle.
Een voorbeeld uit de praktijk
Een vrouw met een verleden in de dakloosheid en psychiatrische problematiek krijgt huisvesting in een rustige wijk. Al snel wordt ze het middelpunt van spanningen. Ze schreeuwt 's nachts van het balkon en raakt in conflict met de buren. Handhaving door de wijkagent lost niets op. Ook haar begeleider krijgt geen grip op haar. Het netwerk rondom de vrouw zet een ontruiming in. Er is niemand aanwezig vanuit de zorg. Het is onduidelijk of er nieuw onderdak is geregeld.
Als domeinen langs elkaar heen werken, zie je dat inwoners tussen wal en schip vallen. De zorg kijkt naar behandeling, de veiligheidsketen naar overlast of strafbare feiten. Er heerst handelingsverlegenheid. Terwijl politie en zorgbegeleiders naar elkaar wijzen, ervaart de inwoner losse acties, veel verschillende hulpverleners en weinig samenhang.
Een integrale aanpak betekent daarom: één gezamenlijk plan, gedeelde regie en heldere afspraken over wie wanneer aan zet is. Dat sluit aan bij de Landelijke Agenda Zorg en Veiligheid, waarin partijen zoals de politie, geestelijke gezondheidszorg, reclassering en velen anderen gezamenlijk hebben vastgelegd dat een doorbraak alleen mogelijk is als de keten elkaar vasthoudt totdat er een oplossing is. Ook de Aanpak ter Voorkoming van Escalatie methodiek (AVE) speelt hierin een rol.
Typische zorg en veiligheid vraagstukken bij gemeenten
Veel gemeenten herkennen zich in deze vraagstukken rondom zorg en veiligheid:
- Inwoners met onbegrepen gedrag veroorzaken herhaaldelijk overlast. Hulpverleners, politie, wijkteam en andere ketenpartners handelen allemaal los van elkaar.
- Gezinnen met huiselijk geweld en schulden schuiven tussen jeugdzorg, Veilig Thuis en de wijkagent.
- Ex-gedetineerden keren terug in de wijk zonder inkomen en begeleiding. De buurt is ongerust.
In al deze situaties is de kern hetzelfde: er zijn zorgvragen én veiligheidsrisico’s. De gemeente heeft zowel een zorgplicht, als een verantwoordelijkheid voor de openbare orde en veiligheid. Landelijke en regionale afspraken, zoals rond zorg- en veiligheidshuizen, verwachten dat gemeenten daarin duidelijke regie pakken.
Kleine en middelgrote gemeenten zijn vaak druk en bovendien afhankelijk van externe partners. Dat maakt het lastig om van losse incidenten naar een en samenhangende aanpak te bewegen. Een aantal gemeenten maakt al stappen om de verbinding tussen veiligheid en het sociaal domein te versterken. Adviseurs Hanny Jansen en Karin Huisman delen in hun podcast voorbeelden vanuit opdrachten via Haute Equipe.
Bouwstenen voor een sterke aanpak zorg en veiligheid
Een succesvolle aanpak op zorg en veiligheid valt of staat op een aantal vaste bouwstenen:
1. Gezamenlijke ambitie
Voordat structuren worden ingericht of rollen verdeeld, moet helder zijn welk standpunt de gemeente inneemt op het snijvlak van zorg en veiligheid. Werk je met gescheiden domeinen die elkaar ontmoeten in een lokale zorg- en veiligheidskamer? Of worden de domeinen samengevoegd? Wordt er ingezet op specialisten met doorbraakbevoegdheden of een generalistisch regisseur? Zonder gedeelde ambitie, vastgelegd en gedragen door zowel bestuur als uitvoering, blijft de aanpak kwetsbaar.
Een uitdagendere ambitie is een gezamenlijke visie over hoe je een duurzame oplossing bereikt. Daar wringt de schoen vaak. Om die reden is het des te belangrijker om elkaar op dit vlak te vinden in een vroeg stadium.
2. Netwerk en krachtenveld
Geen twee gemeenten zijn hetzelfde en dat geldt ook voor het netwerk waar ze in bewegen. Wie zijn sleutelspelers? Wie heeft formeel en informeel gezag? Een gemeente met verspreide dorpskernen werkt met informele netwerken. De wijkagent, huisarts en wijkverpleegkundige zijn cruciale schakels. In een stad zijn er meer specialisten, maar ook meer anonimiteit. De schaal bepaalt mede welke instrumenten passen.
3. Duidelijke rol- en taakverdeling
Het is belangrijk om het speelveld compleet te hebben. Wie heeft regie op welke casus? Wie stelt het plan op? Wie mag welke gegevens inbrengen? En welke actor kan wat doen in welke situatie? Instrumenten van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, zoals de Gereedschapskist regionale samenwerking zorg en veiligheid, bieden handvatten om dit samen uit te werken. Ook het toepassen van de AVE-methodiek draagt hieraan bij.
4. Zorgvuldige gegevensdeling
Zonder goede gegevensdeling is integraal werken onmogelijk. Handreikingen over gegevensuitwisseling beschrijven welke gegevens je wanneer mag delen tussen zorg- en veiligheidspartners, passend binnen privacywetgeving. Toch bestaan er hier in de praktijk veel misvattingen en meningsverschillen, vooral bij politie, woningcorporaties of hulpverleners. Mag een zorgverlener bijvoorbeeld informatie delen met de burgemeester? Mogen namen en adresgegevens opgenomen worden in verslagen van overleggen? Bij de ene gemeente gebeurt dit wel, bij de andere niet. Met Haute Equipe’s kennis van privacy zorgen onze zorg- en veiligheidsadviseurs voor een integrale ondersteuning op zowel veiligheid als juridische gegevensdeling.
5. Leren en verbeteren
Door alle veranderingen in de maatschappij en binnen het veiligheidslandschap staat de aanpak zorg en veiligheid nooit stil. Door casussen en trends te analyseren, stel je beleid en uitvoeringsafspraken regelmatig bij.
Op al deze bouwstenen sluiten de adviseurs Veiligheid van Haute Equipe aan. Zij kennen zowel het juridische kader en privacy als de praktijk van openbare orde, veiligheid en het sociaal domein. Samen helpen we gemeenten om van losse initiatieven te groeien naar een integrale aanpak.
Hoe Haute Equipe zorg en veiligheid samenbrengt
Een integrale aanpak voor zorg en veiligheid is een grote opgave. Die hoef je als gemeente niet alleen aan. Haute Equipe werkt met meerdere gemeenten aan de combinatie van zorg en veiligheid:
- Het uitvoeren van één centraal zorg en veiligheidsbeleid, voor het oplossen van lokale casuïstiek, zoals woonoverlast en personen met verward gedrag.
- Het opzetten van een integrale wijkaanpak jeugdcriminaliteit om het veiligheidsgevoel van buurtbewoners te vergroten.
- Het uitbreiden van de integrale veiligheid, met Zorg & Veiligheid als belangrijk speerpunt.
Over Haute Equipe
Haute Equipe adviseert al meer dan 10 jaar de publieke sector. Als adviesbureau nemen we ervaringen uit meer dan 300 gemeenten mee. Samen gaan we voor een integrale samenwerking.
Veelgestelde vragen over zorg en veiligheid
1. Waarom is het snijvlak van zorg en veiligheid zo belangrijk voor gemeenten?
Zorg en veiligheid raken dezelfde inwoners, wijken en gezinnen. Gemeenten hebben sinds de decentralisaties passende zorg als taak. Daarnaast vragen steeds meer casussen om één integrale, casusgerichte aanpak.
Haute Equipe helpt gemeenten met een domeinoverstijgende visie op zorg en veiligheid. De kennis van bedrijfsvoering, veiligheid, privacy en het sociaal domein in onze achterzak maakt onze adviezen domeinoverstijgend.
2. Welke rol heeft het Zorg- en Veiligheidshuis bij complexe casuïstiek?
Voorheen hadden Zorg- en Veiligheidshuizen de taak om zorg, justitie en gemeente rond mensen met complexe problematiek te verbinden, zoals overlast, criminaliteit en onbegrepen gedrag. De werkwijze verschilt nogal per Zorg- en Veiligheidshuis. Vaak bieden ze een vaste structuur voor casusoverleg en persoonsgerichte aanpak.
Tegenwoordig staan Zorg- en Veiligheidshuizen hier niet meer alleen voor. Veel gemeenten hebben een lokale zorg- en veiligheidskamer met lokale partners, waarin beide domeinen elkaar ontmoeten.
3. Hoe organiseer je procesregie bij gezinnen met meerdere en complexe problemen?
Multiprobleemgezinnen vragen één regisseur, één plan en één samenhangende aanpak van zorg en veiligheid. Onderzoek laat zien dat probleemgericht en oplossingsgericht werken, in combinatie met een integrale wijkgerichte aanpak, effectief is.
De adviseurs van Haute Equipe helpen bij het inrichten van procesregie, overlegtafels en werkafspraken met partners. Zo komen we samen met gemeenten en partners tot een integrale aanpak. Zo maakte veiligheidsadviseur Dirk een integrale wijkaanpak voor een middelgrote gemeente in Noord-Holland.
4. Hoe ga je om met privacy en gegevensdeling tussen zorg en veiligheid?
Samenwerking vraagt om zorgvuldige gegevensdeling op basis van een duidelijke juridische grondslag. Verschillende wetten geven hier ruimte voor, zolang doel, noodzaak en proportionaliteit helder zijn. Veel gemeentelijke collega’s ervaren hierin nog handelingsverlegenheid. De gemeente is aan zet om te bewaken dat de gemaakte afspraken ook daadwerkelijk worden uitgevoerd.
De veiligheidsadviseurs van Haute Equipe kloppen regelmatig aan bij collega’s uit het juridische team voor privacyvraagstukken. In adviesopdrachten combineren we zo onze juridische kennis. Privacy en gegevensdeling bij zorg en veiligheid zijn daarmee op orde.
5. Hoe werk je domeinoverstijgend samen binnen de gemeentelijke organisatie?
Zorg, openbare orde en veiligheid, maatschappelijke ontwikkeling en werk en inkomen raken dezelfde inwoners. Landelijke wegwijzers beschrijven hoe gemeenten domeinoverstijgende teams en initiatieven op kunnen zetten. Dit vraagt structuur én cultuur: samen leren, elkaar snel vinden en één taal gebruiken.
Met kennis van meerdere domeinen, zoals bedrijfsvoering, juridisch en sociaal domein, zorgen we voor domeinoverstijgend advies. Samen gaan we voor een integrale samenwerking.
6. Waarom vraagt zorg en veiligheid om een integrale aanpak in de wijk?
Een integrale wijkaanpak is nodig omdat problemen van inwoners vaak meerdere domeinen tegelijk raken. Bijvoorbeeld armoede, schulden, huisvesting, zorg en veiligheid. Dit kan samengaan met verloedering van de wijk, een verminderde sociale cohesie en een toenemend onveiligheidsgevoel.
Zonder een integrale aanpak is er kans op onsamenhangende maatregelen vanuit de lokale overheid. Het gevolg is meer overlast, grotere druk op politie en hulpdiensten en hogere kosten op de lange termijn.
In wijkgerichte aanpakken staat juist de gezamenlijke opgave centraal en werken partners bottom-up samen met bewoners. Kort gezegd betekent dat: weg van losse projecten, op naar één begrijpelijk verhaal over één gezamenlijke opgave onder één regisseur.
7. Hoe pak je thema’s als radicalisering en extremisme integraal op?
Radicalisering en extremisme raken zowel veiligheid als zorg. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid benadrukt een lokale, persoonsgerichte aanpak met Zorg- en Veiligheidshuizen als partner. Dit vraagt goede casustafels, procesregie en duidelijke verantwoordelijkheden.
Haute Equipe biedt ondersteuning bij strategie, procesontwerp en afstemming met regionale partners. Ons team van adviseurs hebben kennis over zowel veiligheid als over het sociaal domein. Samen gaan we voor een integrale aanpak.
8. Wanneer is het zinvol om Haute Equipe in te schakelen?
Het is zinvol om Haute Equipe te betrekken als je merkt dat je team niet meer toekomt aan doorontwikkeling, als casuïstiek vastloopt of als je een nieuwe agenda zorg en veiligheid wilt opstellen.
Ook bij gevoelige dossiers of regionale samenwerkingsvragen kan een onafhankelijke adviseur helpen om belangen op één lijn te krijgen. Met ervaring in meer dan 300 gemeenten en specifieke expertise op veiligheid, juridisch en sociaal domein kan Haute Equipe jouw gemeente tijdelijk versterken en tegelijk zorgen dat kennis achterblijft in de organisatie.
9. Hoe ga je om met onbegrepen gedrag en veiligheidsrisico’s?
Voor inwoners met onbegrepen gedrag en een hoog veiligheidsrisico is landelijk de levensloopaanpak ontwikkeld. Die vraagt om langdurige, domeinoverstijgende samenwerking, één herkenbaar aanspreekpunt en goede verbinding met zorg- en veiligheidspartners.
Gemeenten moeten daarbij regie voeren en zorgen voor een stevige basis in het lokale netwerk. Haute Equipe ondersteunt bij het vormgeven van deze levensloopaanpak, het opstellen van een lokale uitvoeringsagenda en het trainen van betrokken professionals.
10. Zoekt Haute Equipe nog zorg & veiligheidsadviseurs?
Voor goede mensen is er altijd plek! Bekijk onze vacature als adviseur zorg & veiligheid en solliciteer.